Defensie Materieel Organisatie (DMO)

Beter zicht voor de Zeeleeuw

Zr. Ms. Zeeleeuw is eind april als eerste onderzeeboot uitgerust met de gloednieuwe optronische mast. Deze vervangt de oude periscoop, waar de commandant al die tijd de horizon mee aftuurde. Hiermee is de volgende stap in het instandhoudingsprogramma (IP) Walrusklasse genomen.

d130904jh0001d130904jh0018Met een joystick draait de technicus de 360-gradenfoto op een beeldscherm. De foto is net geschoten door de nieuwe periscoop van de Zeeleeuw, de optronische mast. Het beeld zoomt in, mensen aan het werk in hun kantoor worden zichtbaar. Het beeld draait verder en biedt uitzicht over het water van de Nieuwe Haven in Den Helder. De hele werkploeg kijkt met de technicus mee naar het beeldscherm. “En dat is een grote winst in vergelijking met de oude periscoop. Toen kon alleen de commandant kijken.”

Aan het woord is kapitein-luitenant-ter-zee Danny van den Bosch (DMO Projecten). Hij is projectleider van het IP van de Walrusklasse.“Voorheen kon alleen de commandant of de officier van de wacht 15 seconden de omgeving scannen. Puur mensenwerk, daar zitten veel nadelen aan.” Nu ‘kijkt’ de nieuwe mast van de onderzeeboten ‘zelfstandig’. In korte tijd ontstaat een totaalbeeld van de omgeving, als het moet met infrarood. Dag of nacht, weer of geen weer en in HD-kwaliteit. Vervolgens zijn de beelden door de gehele bemanning af te lezen op de monitors in het ruim.

De gestripte centrale van de Zeeleeuw. Inmiddels zijn de nieuwe consoles geplaatst.
De gestripte centrale van de Zeeleeuw. Inmiddels zijn de nieuwe consoles geplaatst.

 

Een kraan laat de optronische mast in het sail zakken.
Een kraan laat de optronische mast in het sail zakken.

Software is zwaartepunt
Software bespaart daarmee en berg mensenwerk. Beelden die van de mast afkomen zijn zo snel te vergelijken met bijvoorbeeld sonarmetingen. Daarna stapelt het systeem de informatie op en geeft het Combat Management Systeem (CMS) al aan waar een interessant object zich bevindt en wat dit waarschijnlijk is. Van den Bosch: “Vroeger waren daar meerdere bemanningsleden voor nodig. De beelden worden bewaard, waardoor ze wanneer nodig oproepbaar zijn. “Dat samenvoegen van gegevens zorgt wel voor een uitdaging voor de software. Nu al staat er op de werf een straalwagen om te testen of de mast die signalen oppikt. Als alle instrumenten zijn geplaatst, volgt in oktober de testfase voor het gehele systeem. Dan moet de Zeeleeuw haar oren en ogen synchroniseren.

sub-grafic_transp2

Masten geplaatst op het Sail van de onderzeeër Walrusklasse. Op nummer, van voor naar achter.

  1. A) Optronische mast. De vervanger van de oude periscoop. Deze maakt binnen een aantal seconden 360 graden een beeld in HD van de omgeving. Ook zit er een infraroodcamera in voor als het mistig is of bij duisternis. De camera’s kunnen vooraf ingesteld worden op een bepaalde afstand en richting, waardoor een mogelijk doelwit direct in beeld is. Bovenop de mast zit een kleine ‘knobbel’, de VHF-antenne. Deze is voor verbindingen met een kort bereik en het is een GPS-tracker, waarmee het schip de positie op de digitale kaart kan bepalen.
    B) De kooi waarin de mast verdwijnt. Deze kooi bestaat uit Radar Absorbent Material (RAM), dat de mast afschermt van vijandelijke radarsystemen.
  2. Aanvalsperiscoop. Dit is nog een klassieke doorkijkperiscoop. Door zijn smalle diameter laat deze mast weinig sporen achter in het water. Deze is bedoeld om de vijand van korte afstand te bekijken.
  3. EOV-mast. Een soort ‘spionagemast’. Hiermee kan de bemanning allerlei radioverkeer van de vijand onderscheppen en afluisteren. Deze meet ook radarsignalen en kan aan de hand van de sterkte en de frequentie een inschatting maken waar een vijandelijk doel zich bevindt.
    Stuurboords radiomast. Een orignele radiomast.
  4. SATCOM mast. Maakt satellietcommunicatie mogelijk. Deze mast is ook vernieuwd tijdens het Instandhoudingsprogramma Walrusklasse.
  5. Radarmast voor radarbeeld van de omgeving. Hiermee kan de bemanning vijandelijke schepen en vliegtuigen detecteren.
  6. Snuivermast. Uitschuifbare mast om de dieselmotoren te voorzien van lucht. De uitlaatgassen worden naast de snuivermast in het water geblazen, waardoor het snel afkoelt en er geen rookpluim ontstaat.

d150422jh0026

Internationale samenwerking
Luitenant-ter-zee 2 OC Jurrit Visser (DMO/MATLOG) is als projectleider verantwoordelijk voor de optronische mast. “Ik heb er 2 jaar aan voorbereiding op zitten. Dan is het mooi om te zien dat alles werkt”, begint hij. Visser geeft aan dat het vooral een klus was om de leveranciers van de verschillende onderdelen op elkaar af te stemmen. “De kooi waar de mast doorheen gaat, is gemaakt van radar absorberend materiaal. Dit komt van het Italiaanse bedrijf Calzoni. De meetkop van de mast, met al zijn elektronica is gemaakt in de VS door KEO-Kollmorgen. Dan is het wel fijn dat de mast er nu zo soepeltjes uitschiet”, vertelt Visser. Daarnaast moet de nieuwe apparatuur worden gekoppeld aan de elektronica en hydrauliek van de Zeeleeuw. “Je wil niet weten hoeveel kabels en leidingen er omgelegd moesten worden om dit te bereiken”, zucht Visser met een glimlach. Het duurde 8 maanden om het zogeheten sail (zie afbeelding) om te bouwen naar de nieuwe situatie.

De meetkop is op de mast geplaatst. Het testen kan beginnen.
De meetkop is op de mast geplaatst. Het testen kan beginnen.

Groots project
Per onderzeeboot duurt het programma zo’n anderhalf jaar. Daar zit wel een overlap in, zo ligt Zr.Ms. Dolfijn al in het dok naast de werf. Deze boot is al ontdaan van zijn verflaag en ondergaat als tweede de update. In 2020 moeten alle 4 de onderzeeboten zijn voorzien van nieuwe oren en ogen. Naast deze update worden er ook andere aanpassingen gedaan. Zo worden de wapenbesturingssystemen vernieuwd en de sonar verder ontwikkeld. Het mag wat kosten, maar volgens Van den Bosch vallen die kosten in het niet bij de verlenging van de levensduur van de onderzeeboten. “Als je voor deze kosten 10 jaar langer met de onderzeeboten kan varen, zou iedereen ervoor kiezen”, zo stelt Van den Bosch. Eind van dit jaar moet de Zeeleeuw gereed zijn om te gaan testen op zee.

def_d150422jh0002

Tekst Pieter van Geldere
Foto John van Helvert

Beter zicht voor de Zeeleeuw | 04 | Materieelgezien